*** Y HỌC PHƯƠNG ĐÔNG *** NGUYỄN QUANG HƯNG *** HOTLINE : 0123 666 7879 ***

HƯƠNG PHỤ


HƯƠNG PHỤ
Tên thuốc: Rhizoma cyperi.
Tên khoa học: Cyperus rotundus L
Họ Cói (Cyperaceae)
Tên thường gọi: Cỏ Gấu.
Bộ phận dùng: thân rễ (vẫn gọi là củ). Củ hình thoi dài 2 - 4cm, đường kính 0,5 - 1cm bề ngoài đỏ thẫm hay đen sẫm, có nhiều đốt, trên đốt có nhiều lông màu nâu hay xám đen.
Dùng loại mọc ở bãi biển, củ to mập, chắc thơm, sạch lông, thịt hồng hồng là tốt
Tính vị: vị cay, hơi đắng, tính hàn.
Quy kinh: Vào kinh Can, kiêm vào 12 kinh mạch.
Tác dụng: thuốc điều khí, khai uất, thông kinh.
Chủ trị: thông kinh nguyệt không đều, chữa các chứng trong thai sản, trừ đờm, tiêu thực, giảm đau.
- Can khí uất kết: đau vùng hông  sườn và cảm giác tức ở ngực: Dùng Hương phụ với Sài hồ, Uất kim và Bạch thược.
- Can khí phạm Vị biểu hiện như chướng và đau bụng và thượng vị:  Dùng Hương phụ với Mộc hương, Hương duyên và Phật thủ.
- Vị hàn, khí trệ: Dùng Hhương phụ với Cao lương khương trong bài Lương Phụ Hoàn.
- Can hàn: sưng đau tinh hoàn hoặc thoát vị: Dùng Hương phụ với Tiểu hồi hương và Ô dược.
- Can khí uất trệ: kinh nguyệt không đều, vú căng và đau: Dùng Hương phụ với Sài hồ, Đương qui và Xuyên khung.
Dùng sống: thông khí, trừ đờm.
Tẩm sao: vào  Can  Thận, điều khí huyết, thông kinh, huyết hư, nhuận táo, hành kinh lạc.
Sao cháy: chỉ huyết, bổ hư.
Liều dùng: Ngày dùng  6 - 12g.
Cách Bào chế:
Theo Trung Y: Rửa sạch mài xác trên đá nhám cho sạch hết vỏ, ngâm vào  nước đái trẻ em cho thấu mềm. Phơi khô, giã nát, hoặc dùng sống hoặc sao, hoặc tẩm giấm hay muối tuỳ từng trường hợp (Bản Thảo Cương Mục).
Theo kinh nghiệm Việt Nam: Khi đào về người ta phơi khô rồi sao cho cháy lông và rễ con.
- Hương phụ mễ (sinh Hương phụ): phơi thật khô, giã với trấu (cứ 1kg củ cho vào  O,5kg trấu) bằng chày nHọn đầu cho trụi hết lông, vỏ. Việc làm sạch vỏ và lông đòi hỏi nhiều công, giã không khéo sẽ bị nát.
- Hương phụ thán: lấy Hương phụ rửa lại cho sạch, phơi khô, sao cho cháy đen tồn tính, bắc chảo ra lấy vung úp lại cho nguội, có thể tán bột.
- Hương phụ chế: cách này thường dùng. Lấy lkg hương phụ mễ, chia làm 4 phần:
Phần I: 250g tẩm với 200ml giấm (có độ Acid acetic trên dưới 5%).
Phần 2: 250g tẩm với 200ml đồng tiện của trẻ em khoẻ mạnh (lấy phần giữa nước tiểu).
Phần 3: 250g tẩm với 200ml nước muối 15%.
Phần 4: 250g tẩm với 200ml rượu 40o.
Mỗi phần sau khi tẩm để 1 đêm, sáng hôm sau giã dập, sao khô đến khi thấy mùi thơm là được, trừ phần tẩm rượu thì sao khô giã dập rồi mới tẩm rượu. Để riêng từng phần cho vào  lọ kín. Có thể trộn chung 4 phần vào  nhau đựng lọ kín. Sau khi tẩm sao, tán bột để làm hoàn tán. Phần tẩm giấm và tẩm đồng tiện là 2 phần quan trọng nhất, không thể không tẩm hai thứ này được.
Còn tẩm nước gừng, nước Cam thảo v.v... tuỳ theo đơn của lương y.
Bảo quản: Hương phụ tứ chế không nên bào chế nhiều, chỉ nên dùng đủ trong vòng 15 - 20 ngày. Đậy kín.
Kiêng ky: chứng âm hư và huyết nhiệt không nên dùng.